Hoofdnavigatie
18 maart 2010
Verschillende bronnen zeggen dat 10 tot 25% van de jongeren opgroeit met een familielid dat langdurig ziek is of een handicap heeft. Al deze jongeren zorgen of helpen in de zorg voor een broer, zus of ouder. Als ze dit minimaal 8 uur per week doen en langer dan 3 maanden, noemen we ze mantelzorger. WonenPlus Nieuws ging praten met jonge mantelzorgambassadeurs over wat die zorg inhoudt en wat het voor hun leven betekent. We hebben gesproken met: Chiffon, Vesla, Ricky, Esperanza en Saffira en met Irène Gefferie van het Platform Mantelzorg Amsterdam.
Irène: “Het project heeft meerdere doelen. De mantelzorgambassadeurs leren signalen op te vangen en in gesprek te gaan met jonge mantelzorgers. Het is ook bedoeld om familie en leerkrachten bewust te maken van waar jonge mantelzorgers mee te maken hebben en wat de extra zorg die zij verlenen betekent in hun leven. Ze wijzen scholen erop hoe zij ondersteuning kunnen bieden, bijvoorbeeld door aandacht te geven aan jonge mantelzorgers en hen zorg op maat te bieden. De ambassadeurs willen hun doel bereiken door middel van voorlichting, workshops, lezingen en interviews, maar ook via contactactiviteiten voor lotgenoten. De ambassadeurs geven voorlichting op scholen, bij welzijnsorganisaties, in buurtcentra, aan groepen van lotgenotencontacten en bij clubs en verenigingen.”
In 2008 heeft de groep een film gemaakt met als titel: ‘Mag ik het in uw oor fluisteren’. “De film wordt vooral gebruikt als hulpmiddel bij voorlichtingen. Aan de hand van de film kun je alle onderwerpen rond het thema mantelzorg bespreekbaar maken.”
Esperanza voegt eraan toe: “Binnenkort geven we voorlichting bij BijlmerEnzo en op het Weekendcollege. We vertellen daar aan jongeren wat mantelzorgen inhoudt, maar vooral hoe je ermee omgaat.”
Irène: “De groep is opgericht in 2007 en het ambassadeursproject is officieel van start gegaan op 1 maart 2009. We komen elke vrijdagavond bij elkaar in het Vrouwen Empowerment Centrum in Zuidoost. Momenteel bestaat de groep uit 10 jonge mantelzorgers. Ze komen uit alle delen van de stad. Behalve de ambassadeurs kunnen ook andere mantelzorgers deelnemen aan dit project. Vanuit het ambassadeursproject worden onder andere activiteiten voor jonge mantelzorgers georganiseerd waarbij jonge mantelzorgers hun ervaringen delen. In november hebben we een weekend georganiseerd. Tijdens het weekend kwamen onderwerpen als persoonlijke presentatie en teambuilding aan bod. Je geeft niet altijd vrij dat je mantelzorger bent. Jonge mantelzorgers schamen zich om over dit onderwerp te praten. Om hierover te praten, moet je een vertrouwensrelatie opbouwen.”
Ricky: “Ik zorg voor mijn zus, zij is lichamelijk gehandicapt. Ik help in het huishouden en help haar als mijn ouders er niet zijn. Ik help haar de trap op, maak thee voor haar, haal medicijnen bij de apotheek en regel dingen op school voor haar. Al met al zo’n 5 kwartier per dag. Ik doe het graag en met veel liefde. Ik houd ervan om te zorgen.”
Chiffon: “Mijn moeder is ziek en ik zorg voor haar. Ik doe boodschappen, hang kleren op en kook. Boodschappen doen kan heel zwaar zijn. Ik houd er wel eens rugpijn aan over.”
Saffira woont bij haar oma vanwege de beperkingen van haar oma. Ondanks de extra zorgtaken, kan ze beter studeren bij haar oma. “Ik maak schoon, dweil en doe de boodschappen. Dat kost me ongeveer 6 a 7 uur per week. Mijn oma kookt. Ik hou veel van mijn oma en ben altijd bezorgd over hoe het met haar gaat. Ik wil haar graag helpen, ik doe het met plezier. Ik ben door Esperanza benaderd deel te nemen aan deze groep. Ik wist niet eens dat ik een jonge mantelzorger ben.”
Esperanza heeft een zus die psychotisch is. Haar zus woont een deel van de week thuis. Soms krijgt haar zus een psychotische aanval. “Laatst had ze op een avond zo’n aanval. Toen lag ik pas om 1 uur ’s nachts in bed, terwijl ik de volgende ochtend weer naar school moest. Dat is niet makkelijk. Als ze thuis is, ben ik altijd beschikbaar en zorg ik samen met mijn familie voor haar. Het hoort erbij, het is een deel van mijn leven. Eigenlijk besefte ik me niet dat ik mantelzorger ben, totdat ik het er met mevrouw Irène over had. Zij heeft me ook van deze groep verteld.”
Vesla: "Ik zorgde voor mijn oma, ik logeerde daar bijna elk weekend, vrije dagen en elke vakantie. Helaas kwam zij ons in december 2006 te ontvallen. Daarnaast heb ik een broertje met ADHD, hij begrijpt dingen soms minder snel waardoor hij soms een beetje agressief kan zijn. Je moet dan geduld hebben om hem iets meerdere malen uit te leggen. Dat vergt veel energie, maar ik doe het graag."
In de film zegt een van de jonge mantelzorgers over wat het betekent voor haar leven: “Je hebt geen keus. Het voelt of ik geen keus heb, maar dat heb ik wel. Ik wil gewoon helpen.” Weer een ander zegt: “Anderen denken misschien dat het bijzonder is dat ik mijn moeder help, voor mij is het gewoon een ervaring.”
De leeftijd van de geïnterviewde mantelzorgers varieert tussen de 14 en 17 jaar. Ze zitten allemaal op school of volgen een opleiding. Vesla zit in het examenjaar van de HAVO, Ricky in 4 VWO, Esperanza volgt de Kader Beroepsopleiding van het VMBO en Saffira volgt de Basis Beroepsopleiding van het VMBO. Chiffon reist heen en weer naar Den Haag voor haar opleiding aan de Hogere Europese Beroepen Opleiding.
In de film zit een scène waarin een van de jonge mantelzorgers in gesprek is met de lerares. Dat gaat als volgt: “Je zal echt je tijd beter moeten indelen.” “Ja juf, ik moest extra zorgen voor mijn oma.” “Als je tijd vrij kan maken om voor je oma te zorgen, kun je dat ook om je huiswerk te doen.”… “Je hebt ook tijd vrij gemaakt om te gaan paardrijden. Als je tijd vrij kunt maken voor je paardrijden, kun je dat ook voor je huiswerk.” … “Ik wil er geen discussie meer over, huiswerk gaat voor. Punt uit!” Een andere jonge mantelzorger vertelt dat haar op school gezegd is: “Als je moeder slaapt, maak je maar je huiswerk.”
Saffira: “School steunt niet. Die ziet niet dat kinderen soms thuis niet aan hun huiswerk toekomen en misschien daardoor blijven zitten.” Esperanza voegt eraan toe: “Je moet juist voorlichting aan de leraren geven. Zij moeten signalen leren herkennen, bijvoorbeeld dat je je huiswerk niet maakt of slaperig bent. Ze moeten gaan begrijpen wat het betekent om mantelzorger te zijn en hoe ze rekening met ons kunnen houden. De meeste leerlingen kennen de zorgcoördinator niet en je wordt er alleen naar verwezen via je mentor. Het zou goed zijn om een spreekuur op scholen te starten waar leerlingen over hun problemen kunnen praten.” Vesla: “Daarom moeten jonge mantelzorgers er over leren praten. Anders weet niemand dat je mantelzorger bent en kan ook niemand je helpen . Wij als ambassadeurs moeten doorvragen als we zien dat er met iemand iets aan de hand is en dat dat met de thuissituatie te maken kan hebben.” Ricky voegt toe: “Ik vertel wel aan mijn klasgenoten dat ik voor mijn zus zorg. Je moet over je eigen situatie praten, dan zien andere misschien dat ze in een vergelijkbare situatie zitten.”
Chiffon vertelt in de film dat niet alle jonge mantelzorgers zielig zijn. Met sommigen gaat het op school en in het sociale leven goed, met anderen minder. Er is niet één stereotype jonge mantelzorger. Chiffon voegt er nu aan toe: “Als je iets ouder wordt (Chiffon is nu 17 jaar) wordt je leven wel drukker. Er komen hobby’s bij, een andere school en nieuwe contacten. Zelf reis ik heen en weer naar Den Haag voor mijn studie. Daarnaast zorg ik voor mijn moeder.”
Auteur: Geneviève Eyck
Bron: WonenPlus Nieuws, veertiende jaargang, editie december 2009, nr. 3.